Schenking of geschenk: wanneer komt u in het vaarwater van de erfbelasting?

We gaan naar een feestje en nemen mee… een envelopje met centen. Het is een courant gebaar bij een geboorte, verjaardag of feestdag. In ieders beleving gaat het om een cadeau. Juridisch bestaat er echter een belangrijk verschil tussen een gelegenheidsgeschenk en een schenking.

Dat onderscheid is vooral relevant voor de erfbelasting. Een gelegenheidsgeschenk blijft (in principe) buiten beschouwing bij een nalatenschap. Een schenking kan later wél belast worden. Wanneer wordt een geldgift dus nog als een geschenk beschouwd en wanneer niet meer?

Schenking of geschenk: waar ligt de grens?

Geld geven aan kinderen of kleinkinderen lijkt vaak een eenvoudig cadeau. Toch kan dezelfde gift juridisch twee verschillende kwalificaties krijgen: een gelegenheidsgeschenk of een schenking.

Dat onderscheid is vooral van belang bij het overlijden van de gever. Een gelegenheidsgeschenk wordt niet meegerekend in de nalatenschap en blijft buiten het bereik van de erfbelasting. Bij een schenking kan dat anders liggen. Zeker wanneer die niet werd geregistreerd, kunnen er later fiscale gevolgen zijn.

Niet-geregistreerde schenkingen en erfbelasting

Veel schenkingen gebeuren in de praktijk via een bankgift of handgift. Het geld wordt dan overgeschreven of fysiek gegeven zonder notariële akte en zonder registratie. Op dat moment is geen schenkbelasting verschuldigd. Dat lijkt aantrekkelijk, maar er is een belangrijk aandachtspunt.

Wanneer de schenker overlijdt binnen een bepaalde periode na de gift, wordt de schenking alsnog bij de nalatenschap gevoegd. In dat geval is er erfbelasting verschuldigd op het geschonken bedrag.

In Vlaanderen bedraagt deze zogenaamde verdachte periode momenteel vijf jaar. Overlijdt de schenker binnen die termijn, dan wordt de schenking fictief opnieuw bij het vermogen van de overledene geteld.

Wie hierover meer wil lezen, kan ook ons eerder artikel raadplegen over niet-geregistreerde schenkingen en de valkuil van de erfbelasting. 

De verlenging van deze termijn maakt het onderscheid tussen een schenking en een gelegenheidsgeschenk in de praktijk nog belangrijker.

Registratie van een schenking is kiezen voor zekerheid

Wie een schenking laat registreren, betaalt daarop schenkbelasting. Voor roerende goederen bedraagt die in Vlaanderen, in rechte lijn, 3%.

Het voordeel is duidelijk: de schenking blijft definitief buiten de nalatenschap. Zelfs wanneer de schenker kort nadien overlijdt, is er geen erfbelasting meer verschuldigd. Voor grotere vermogensoverdrachten biedt registratie dus belangrijke rechtszekerheid.

Definitie van een gelegenheidsgeschenk?

Niet elke geldgift is automatisch een schenking. In de praktijk worden gelegenheidsgeschenken traditioneel buiten de fiscale regels van schenkingen gehouden.

De wet bevat echter geen duidelijke definitie van het begrip gelegenheidsgeschenk. Rechtspraak en rechtsleer hanteren daarom een aantal beoordelingscriteria.

Een bijzondere gelegenheid

Een geschenk moet verband houden met een gebeurtenis waarbij het gebruikelijk is om een cadeau te geven.

Denk bijvoorbeeld aan een geboorte, verjaardag, huwelijk, afstuderen, aankoop van een woning of feestdagen zoals Nieuwjaar.

Het is essentieel dat de gift duidelijk gekoppeld is aan een concrete gelegenheid.

Het bedrag moet in verhouding staan tot het vermogen

Een tweede belangrijk criterium is de verhouding tussen het bedrag en het vermogen van de gever.

Het geschenk moet redelijk blijven in verhouding tot het inkomen of vermogen. Wat redelijk is, hangt af van de concrete situatie.

In de praktijk wordt soms verwezen naar een richtlijn van ongeveer 1% van het totale vermogen per jaar. Dit is echter geen wettelijke regel en biedt geen absolute zekerheid.

Een zekere gewoonte

Ook de regelmaat van de gift speelt een rol.

Wanneer (groot)ouders bijvoorbeeld jaarlijks een gelijkaardig bedrag geven voor een bepaalde gelegenheid, kan dat wijzen op een gebruikelijk geschenk.

Een eenmalige, grote gift vlak voor het overlijden zal daarentegen moeilijk als een gelegenheidsgeschenk worden beschouwd.

Het risico op herkwalificatie door de fiscus

Wanneer bedragen oplopen, stijgt het risico dat de fiscus een gift niet langer als een gelegenheidsgeschenk beschouwt.

De Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) kan een gift herkwalificeren als een schenking, vaak bij de controle van een nalatenschap.

Op dat moment kan blijken dat een eerder gegeven “cadeau” juridisch een schenking was. Wanneer de schenker binnen vijf jaar na de gift overlijdt, kan het bedrag alsnog onderworpen worden aan erfbelasting.

Het onderscheid wordt dus vaak achteraf beoordeeld, wanneer de intentie van de schenker niet meer kan worden toegelicht.

Rechtspraak: Hof van beroep Gent, 22 maart 2022

Het hof van beroep te Gent oordeelde over jaarlijkse geldgiften door een moeder.

Het ging om bedragen van € 5.000 per jaar aan haar kinderen en € 2.500 per jaar aan haar schoonkinderen. Hoewel deze giften rond de eindejaarsperiode gebeurden, werden ze niet als gelegenheidsgeschenken beschouwd.

Volgens het hof stonden de bedragen niet in verhouding tot het relatief beperkte inkomen van de schenker. De giften werden daarom als schenkingen gekwalificeerd, met erfbelasting tot gevolg.

Deze rechtspraak bevestigt dat het onderscheid steeds een feitenkwestie blijft.

Kan een gelegenheidsgeschenk wel via bankoverschrijving? 

Ja. Een gelegenheidsgeschenk kan zowel in cash als via bankoverschrijving worden gegeven.

Een overschrijving heeft zelfs een praktisch voordeel. In tegenstelling tot een klassieke bankgift, kan hier wél een mededeling worden toegevoegd, zoals “verjaardagscadeau” of “Nieuwjaarsgeschenk”. Dit kan later helpen aantonen dat het effectief om een gelegenheidsgeschenk ging.

Conclusie

Een geldgift lijkt vaak een eenvoudig cadeau, maar juridisch kan het verschil tussen een gelegenheidsgeschenk en een schenking belangrijke gevolgen hebben.

Een gelegenheidsgeschenk blijft buiten de nalatenschap en ontsnapt dus aan erfbelasting. Een schenking kan daarentegen belast worden, zeker wanneer ze niet werd geregistreerd en de schenker binnen vijf jaar overlijdt.

Omdat er geen duidelijke wettelijke grens bestaat, blijft de beoordeling afhankelijk van de concrete omstandigheden. De aanleiding van de gift, de verhouding tot het vermogen en de regelmaat spelen daarbij een centrale rol.

Wie grotere bedragen wil schenken, doet er goed aan om dit vooraf juridisch en fiscaal te laten analyseren.

aternio volgt de fiscale en juridische actualiteit op de voet en helpt u graag om uw vermogensplanning te optimaliseren.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.