Erven als zorgkind: het gunstige tarief vraagt overtuigend bewijs
Wie erft van iemand met wie geen verwantschap in rechte lijn of partnerrelatie bestaat, betaalt in Vlaanderen al snel een pak meer erfbelasting. Toch bestaat er een uitzondering voor wie als kind bij een ander opgroeide: men spreekt dan van een zorgkind. Een vonnis van de rechtbank van Gent toont hoe die uitzondering ook voor een stiefkleinkind kan gelden. Een eerder arrest laat zien hoe moeilijk het bewijs soms is.
Een stiefkleindochter, opgevoed als eigen kind
Een stiefgrootmoeder duidde bij testament haar stiefkleindochter aan als erfgename. Een bloedband was er dus niet. De vraag voor de rechtbank was of ze het gunstige tarief in rechte lijn mocht genieten of het veel hogere tarief tussen anderen moest betalen.
De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, koos in haar vonnis van 3 september 2025 voor het tarief in rechte lijn. Volgens de rechtbank stond met een redelijke mate van zekerheid vast dat de erfgename door de overledene en haar echtgenoot werd opgevoed en verzorgd als hun eigen kind. Daarmee gold ze fiscaal als zorgkind.
Dat lijkt een detail, maar het verschil is groot. Het tarief in rechte lijn loopt momenteel van 3 tot 27 procent; het tarief tussen anderen gaat van 25 tot 55 procent.
Wat is een zorgrelatie?
Sinds 1 januari 2003 stelt Vlaanderen een erfenis tussen een zorgouder en een zorgkind gelijk met een erfenis in rechte lijn. Het idee is eenvoudig: wie een kind opvoedt alsof het zijn eigen kind is, moet fiscaal ook zo behandeld kunnen worden — ook zonder bloedband of adoptie.
Vandaag is die regel opgenomen in de Vlaamse Codex Fiscaliteit. Een verkrijging in rechte lijn omvat ook een verkrijging tussen personen tussen wie een relatie van zorgouder en zorgkind bestaat of heeft bestaan. Het gunstige tarief uit tabel I van de erfbelasting geldt dan ook voor hen.
Het voordeel werkt in beide richtingen: niet alleen het zorgkind dat erft van de zorgouder geniet het tarief in rechte lijn, ook de zorgouder die erft van het zorgkind valt onder de regeling. Bovendien hoeft de zorgrelatie op het moment van het overlijden niet meer te bestaan. Het volstaat dat ze ooit heeft bestaan, zodat ook wie al jaren volwassen is en zelfstandig woont, zich er later nog op kan beroepen.
Wanneer ben je een zorgkind?
Om als zorgkind erkend te worden, moet er aan drie voorwaarden tegelijk voldaan zijn.
De eerste voorwaarde is dat je bij de zorgouder hebt ingewoond. Je moet er gehuisvest zijn geweest als lid van het gezin.
De tweede voorwaarde betreft de duurtijd en de leeftijd waarop het samenwonen plaatsvond. Het samenwonen moet minstens drie opeenvolgende jaren hebben geduurd, vóór je 21ste verjaardag.
De derde voorwaarde gaat over de zorg zelf. Tijdens die periode moet de zorgouder, eventueel samen met diens partner, hoofdzakelijk hebben ingestaan voor de hulp en verzorging die kinderen normaal van hun ouders krijgen. Het gaat om de materiële, affectieve en opvoedkundige noden van het kind.
Vooral over deze derde voorwaarde wordt vaak gediscussieerd. “Hoofdzakelijk” betekent niet “uitsluitend”: dat de biologische ouders of de overheid in beperkte mate bijdroegen, hoeft geen probleem te zijn. Er geldt ook geen vast percentage. Bij de invoering koos Vlaanderen er bewust voor om niet te eisen dat de zorgouder bijvoorbeeld 70 procent van de kosten droeg, omdat dat een sluitende boekhouding zou veronderstellen. Het komt erop aan aannemelijk te maken dat de zorgouder, eventueel samen met diens partner, meer dan wie ook moreel en materieel voor het kind heeft ingestaan.
Hoe bewijs je dat?
Wie het gunstige tarief vraagt, moet zelf bewijzen dat aan de voorwaarden is voldaan. Dat bewijs verloopt anders voor het samenwonen dan voor de zorg.
Het samenwonen is doorgaans het eenvoudigste deel. Een inschrijving op het adres van de zorgouder in het bevolkings- of vreemdelingenregister vormt een weerlegbaar vermoeden van inwoning. De fiscus kan dat weerleggen door aan te tonen dat je er in werkelijkheid niet woonde. Maar ook zonder die inschrijving kun je de inwoning met andere bewijsmiddelen aantonen.
De zorg bewijzen is moeilijker. Daarvoor mag je alle bewijsmiddelen gebruiken, ook vermoedens, maar niet de eed. Dat de zorgouder de kinderbijslag ontving of dat het kind bij hem of haar ten laste was voor de ziekteverzekering zijn belangrijke aanwijzingen. Op zichzelf volstaan ze echter niet. Uiteindelijk moet er overtuigend aangetoond kunnen worden dat de zorgouder hoofdzakelijk de rol van een ouder heeft opgenomen.
Wat de rechtbank besliste
Het vonnis van 3 september 2025 is om twee redenen interessant.
Ten eerste bevestigt het dat ook een stiefkleinkind als zorgkind kan worden behandeld. Een stiefkleinkind is juridisch geen afstammeling van de stiefgrootouder, maar kan wel aan de voorwaarden voor een zorgrelatie voldoen. Het gaat erom wat er feitelijk gebeurde toen het kind opgroeide.
Ten tweede toont het vonnis hoe de rechtbank het geheel van de bewijzen beoordeelde. Verklaringen van familieleden en buren, foto’s en de concrete gezinssituatie overtuigden haar ervan dat de erfgename als eigen kind werd opgevoed en verzorgd.
Ook haar vader woonde destijds bij de grootouders. Dat was op zichzelf geen hinderpaal. Zijn echtscheiding en lange werkuren ondersteunden volgens de rechtbank de verklaring dat de grootouders hoofdzakelijk de zorg opnamen.
De rechtbank hield er bovendien rekening mee dat de feiten meer dan veertig jaar oud waren. Toen bestond de fiscale regeling voor zorgkinderen nog niet en kon niemand weten dat daarvoor later bewijs nodig zou zijn. Uit het geheel bleek de zorgrelatie met een redelijke mate van zekerheid.
Het kan ook anders uitdraaien
Dat het bewijs niet altijd wordt aanvaard, blijkt uit een arrest van het hof van beroep in Gent van 18 april 2023. Ook daar vroeg een erfgename het tarief in rechte lijn op basis van een zorgrelatie. Het hof wees haar vraag af.
Het vertrekpunt van het hof was duidelijk: een sterke affectieve band volstaat niet. Ook de hoofdzakelijke ouderlijke zorg tijdens de wettelijke periode moest worden bewezen.
De notities van de notaris, verklaringen van derden en een schoolsteekkaart hielpen wel om de inwoning aan te tonen. Voor het bewijs van de zorg schoten de stukken volgens het hof echter tekort. Verklaringen van onder meer een winkelier, slager, kapster en dokter toonden onvoldoende concreet aan dat de overledene hoofdzakelijk moreel en materieel voor de erfgename had ingestaan.
Het hof woog ook mee dat bij de voorbereiding van het testament in 2011 al aandacht bestond voor het belang van bewijs van de zorgrelatie. Ook hier gold de redelijke mate van zekerheid als bewijsstandaard. Volgens het hof werd die niet bereikt.
Het resultaat was dubbel nadelig voor de erfgename. Ze verloor niet alleen het tariefvoordeel, maar moest ook de gerechtskosten van het hoger beroep dragen.
Twee uitspraken, twee uitkomsten
Naast elkaar gelegd tonen beide uitspraken vooral hoe feitelijk deze discussie is. Beide rechters verlangden bewijs met een redelijke mate van zekerheid. Het vonnis van 2025 introduceert dus geen soepelere bewijsregel.
In het ene dossier overtuigde het geheel van verklaringen, foto’s en omstandigheden. In het andere bleef onvoldoende aangetoond wie hoofdzakelijk de ouderlijke zorg droeg. De bruikbaarheid van een verklaring of document hangt dus af van wat het precies bewijst en hoe het aansluit bij de overige gegevens.
Wat kun je zelf doen?
- Leg het nu vast. Zorg je vandaag voor een kind dat juridisch niet het jouwe is, of zorgde iemand vroeger voor jou? Bewaar dan stukken terwijl ze nog te vinden zijn: rekeninguittreksels, schoolfacturen, medische kosten en briefwisseling met de school.
- Kijk naar het adres. Vraag een historiek uit het bevolkingsregister op. Een inschrijving op het adres van de zorgouder ondersteunt het bewijs van de inwoning. Ontbreekt die inschrijving, verzamel dan andere concrete bewijzen van het feitelijke samenwonen.
- Onderschat de zorgvoorwaarde niet. Samenwonen bewijst niet wie hoofdzakelijk zorgde. Ook als een biologische ouder op hetzelfde adres woonde, kan een zorgrelatie bestaan, maar moet duidelijk blijken wie de ouderlijke zorg hoofdzakelijk opnam.
- Wees concreet. Algemene verklaringen dat iemand “alles betaalde” of “zorgzaam was” overtuigen weinig. Verklaringen en stukken die samen een duidelijk beeld geven van wie het kind opvoedde en onderhield, wegen zwaarder.
- Een vermelding in het testament volstaat op zichzelf niet. Iemand “pleegdochter” of “pleegzoon” noemen, toont op zichzelf niet aan dat aan de voorwaarden is voldaan.
- Let op de wettelijke periode. De inwoning en de hoofdzakelijke ouderlijke zorg moeten minstens drie opeenvolgende jaren vóór de 21ste verjaardag hebben geduurd.
Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.
Anaïs Heirewegh
Bron: Rb. Oost-Vlaanderen, afd. Gent, 3 september 2025, nr. 23/2238/A; Gent 18 april 2023, nr. 2022/AR/265.