Voorkooprecht, volgrecht en volgplicht: wat is het verschil?

Wie samen met anderen aandeelhouder is van een vennootschap, maakt best vooraf duidelijke afspraken over de samenwerking. Dat geldt voor de besluitvorming, maar ook wanneer een aandeelhouder wil uitstappen of zijn aandelen wil overdragen.

Een aandeelhoudersovereenkomst legt daarvoor de spelregels vast. Ze kan bepalen wie welke beslissingen neemt, hoe een blokkering wordt opgelost en wat gebeurt wanneer een aandeelhouder wegvalt.

Ook afspraken over de overdracht van aandelen zijn vaak belangrijk. Begrippen zoals voorkooprecht, volgrecht en volgplicht spelen daarbij een centrale rol. Ze lijken op elkaar, maar hebben elk een andere functie.

Om het verschil duidelijk te maken, vertrekken we van een eenvoudig voorbeeld. A, B en C zijn samen aandeelhouder van een vennootschap. A wil zijn aandelen verkopen, mogelijk aan een externe koper.

Voor B en C kan die verkoop belangrijke gevolgen hebben. Zij krijgen mogelijk een nieuwe mede-aandeelhouder met wie zij nooit hebben samengewerkt. Misschien willen zij dat vermijden. Het kan ook zijn dat zij zelf willen uitstappen wanneer A verkoopt.

Een aandeelhoudersovereenkomst kan vooraf bepalen welke rechten en verplichtingen in zo’n situatie gelden.

Voorkooprecht, volgrecht en volgplicht uitgelegd

Voorkooprecht: eerst de kans om zelf te kopen

Een voorkooprecht speelt voordat de aandelen aan een derde worden verkocht.

Stel dat A zijn aandelen wil verkopen. De aandeelhoudersovereenkomst kan bepalen dat B en C eerst de mogelijkheid krijgen om die aandelen zelf over te nemen.

Eenvoudig gezegd: “Wil je je aandelen verkopen? Dan krijgen de andere aandeelhouders eerst de kans om ze zelf te kopen.”

Een voorkooprecht geeft bestaande aandeelhouders zo meer controle over wie aandeelhouder kan worden. Zij kunnen voorkomen dat de betrokken aandelen zonder meer bij een externe koper terechtkomen, voor zover zij hun voorkooprecht volgens de afgesproken voorwaarden uitoefenen.

De concrete regeling is belangrijk. De overeenkomst bepaalt bijvoorbeeld binnen welke termijn B en C moeten reageren en tegen welke voorwaarden zij kunnen kopen.

Maken zij geen gebruik van hun voorkooprecht? Dan kan A, binnen de afspraken van de overeenkomst, verdergaan met de geplande verkoop.

Kort onthouden: voorkooprecht = eerst mogen kopen.

Volgrecht: mee uitstappen wanneer een ander verkoopt

Wat als B en C de aandelen van A niet willen kopen? A kan zijn verkoop aan de externe koper dan voortzetten volgens de gemaakte afspraken.

Op dat moment kan een volgrecht belangrijk worden. Een volgrecht geeft B en C de mogelijkheid om hun eigen aandelen mee te verkopen aan dezelfde koper, volgens de voorwaarden die in de aandeelhoudersovereenkomst zijn vastgelegd.

In gewone taal: “Verkoop jij aan een derde? Dan mag ik onder de afgesproken voorwaarden mee verkopen.”

Het gaat om een recht en niet om een verplichting. B en C kunnen dus aandeelhouder blijven, maar zij kunnen er ook voor kiezen om samen met A uit te stappen.

Dat kan belangrijk zijn wanneer de verkoop de machtsverhoudingen binnen de vennootschap verandert. Een bestaande aandeelhouder verdwijnt en een nieuwe partij komt in de plaats. Niet iedere aandeelhouder wil in zo’n gewijzigde situatie verdergaan. Een volgrecht geeft hen daarom een mogelijke uitweg.

Het verschil met het voorkooprecht zit vooral in het doel. Bij een voorkooprecht krijgen de andere aandeelhouders eerst de kans om zelf aandelen te kopen. Bij een volgrecht krijgen zij de mogelijkheid om hun eigen aandelen mee te verkopen.

De precieze omvang van het volgrecht wordt contractueel bepaald. De overeenkomst kan onder meer regelen voor welk deel van de aandelen het recht geldt en onder welke verkoopvoorwaarden het kan worden uitgeoefend.

Kort onthouden: volgrecht = mogen meegaan.

Volgplicht: onder voorwaarden verplicht mee verkopen

Een volgplicht gaat een stap verder. Daarbij kan een aandeelhouder onder bepaalde voorwaarden verplicht worden om zijn aandelen mee te verkopen.

Stel dat A een koper vindt die alle aandelen van de vennootschap wil overnemen. B en C willen echter niet verkopen. Daardoor kan de volledige overname moeilijk of onmogelijk worden.

De aandeelhoudersovereenkomst kan daarom bepalen dat een volgplicht geldt zodra bepaalde vooraf afgesproken voorwaarden vervuld zijn. Zo kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat aandeelhouders die samen een bepaalde deelnemingsdrempel vertegenwoordigen, de overige aandeelhouders kunnen verplichten om eveneens te verkopen.

Zodra de voorwaarden vervuld zijn, moeten de overige aandeelhouders hun aandelen overdragen volgens de modaliteiten van de overeenkomst.

Dat is het wezenlijke verschil met het volgrecht. Bij een volgrecht kiest een aandeelhouder zelf of hij mee verkoopt. Bij een volgplicht kan hij verplicht worden om mee te verkopen.

De formulering van zo’n clausule verdient daarom bijzondere aandacht. De overeenkomst moet duidelijk bepalen wanneer de verplichting speelt, welke drempels gelden en onder welke voorwaarden de verkoop plaatsvindt.

Kort onthouden: volgplicht = moeten meegaan.

Drie clausules, drie verschillende functies 

Voorkooprecht, volgrecht en volgplicht kunnen naast elkaar bestaan in dezelfde aandeelhoudersovereenkomst, maar hebben elk een eigen functie.

Het voorkooprecht geeft bestaande aandeelhouders eerst de kans om aangeboden aandelen zelf te kopen.

Het volgrecht beschermt aandeelhouders die niet willen achterblijven wanneer een andere aandeelhouder zijn belang verkoopt.

De volgplicht kan onder de afgesproken voorwaarden vermijden dat bepaalde aandeelhouders een verkoop van de volledige vennootschap tegenhouden.

De drie regelingen hebben dus elk een eigen doel. Hun concrete werking hangt altijd af van wat de aandeelhouders precies zijn overeengekomen.

De concrete afspraken maken het verschil

De naam van een clausule vertelt niet het hele verhaal. De praktische uitwerking in de aandeelhoudersovereenkomst is minstens even belangrijk.

Aandeelhouders doen er daarom goed aan vooraf een aantal punten duidelijk te regelen. Wanneer kan een bepaald recht worden uitgeoefend? Binnen welke termijn moet een aandeelhouder reageren? Welke verkoopvoorwaarden gelden?

Bij een volgplicht is ook de overeengekomen drempel belangrijk. De overeenkomst moet duidelijk aangeven wanneer die bereikt is en welke gevolgen daaraan verbonden zijn.

Ook de samenhang tussen de verschillende clausules verdient aandacht. Wanneer een voorkooprecht, volgrecht en volgplicht naast elkaar bestaan, moet duidelijk zijn welke regeling wanneer voorrang krijgt.

Zonder duidelijke afspraken kan net op het moment van een verkoop discussie ontstaan over de toepassing van de overeenkomst.

Duidelijkheid vooraf voorkomt discussie achteraf

Over de verkoop van aandelen wordt best nagedacht voordat er concrete verkoopplannen bestaan. Op dat moment hebben aandeelhouders doorgaans nog een gemeenschappelijk belang bij duidelijke en evenwichtige regels.

Zodra een aandeelhouder effectief wil verkopen, kunnen de belangen sterk uiteenlopen. De ene aandeelhouder wil snel uitstappen. Een andere wil de bestaande aandeelhoudersstructuur behouden. Nog iemand anders wil misschien zelf mee verkopen.

Een goed uitgewerkte aandeelhoudersovereenkomst kan niet ieder conflict vermijden. Ze zorgt er wel voor dat vooraf duidelijk is welke rechten en verplichtingen gelden.

Dat geeft alle betrokken partijen meer houvast wanneer een verkoop zich daadwerkelijk voordoet.

Besluit

Voorkooprecht, volgrecht en volgplicht regelen elk een ander aspect van de overdracht van aandelen.

Een voorkooprecht geeft andere aandeelhouders eerst de mogelijkheid om de aangeboden aandelen zelf te kopen. Een volgrecht laat hen toe om mee uit te stappen. Een volgplicht kan hen onder de afgesproken voorwaarden verplichten om hun aandelen eveneens te verkopen.

Wie het verschil wil onthouden, heeft genoeg aan één zin:

Eerst kopen, mogen meegaan, moeten meegaan.

Kan jij nog volgen? aternio helpt je om duidelijke afspraken te maken en het overzicht te bewaren in je aandeelhoudersovereenkomst.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.