Is verlenging van vruchtgebruik mogelijk?

Sinds de inwerkingtreding van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek op 1 september 2021, is het wettelijk kader rond vruchtgebruik grondig hervormd. Die hervorming biedt meer flexibiliteit, maar ook duidelijkere grenzen. Een centrale vraag die zich stelt: kan een bestaand recht van vruchtgebruik worden verlengd?

Verlenging in het licht van het nieuwe goederenrecht

Het antwoord op deze vraag is een duidelijke ja. Artikel 3.141 van het Burgerlijk Wetboek stelt uitdrukkelijk dat het recht van vruchtgebruik kan worden verlengd tot aan de wettelijke maximumduur en dat het, mits uitdrukkelijk akkoord van partijen, ook kan worden hernieuwd.

Het is cruciaal om het verschil tussen verlenging en hernieuwing te begrijpen:

• Verlenging: het bestaande vruchtgebruik blijft doorlopen, met behoud van zijn oorspronkelijke juridische kwalificatie
• Hernieuwing: het oorspronkelijke vruchtgebruik dooft uit en er wordt een nieuw vruchtgebruik gevestigd.

Verlenging is dus mogelijk zolang het oorspronkelijke vruchtgebruik nog loopt. Zodra het is uitgedoofd, rest enkel de optie van een hernieuwing.

Cassatie bevestigt: verlenging is géén overdracht

In het arrest van 24 januari 2025 heeft het Hof van Cassatie bevestigd dat een verlenging van de duurtijd géén overdracht van vruchtgebruik inhoudt. Dit arrest is een belangrijke mijlpaal in de discussie over de fiscale gevolgen van zo’n verlenging, met name op vlak van de toepassing van het verkooprecht.

De feiten in deze zaak waren klassiek: een vennootschap en een particulier kochten samen een onroerend goed aan in gesplitste vorm. De vennootschap kreeg het vruchtgebruik voor 15 jaar. Vóór het verstrijken van die termijn werd dit vruchtgebruik verlengd tot 30 jaar, met betaling van een vergoeding door de vruchtgebruiker aan de blote eigenaar. De Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) meende dat op deze verlenging verkooprecht verschuldigd was, aangezien er volgens haar sprake was van een overdracht onder bezwarende titel.

Het Hofvan Cassatie oordeelde echter anders. De verlenging van een bestaand vruchtgebruik is geen overdracht van een zakelijk recht, maar een wijziging van een modaliteit van een bestaand recht. Met andere woorden: er is geen nieuw recht tot stand gekomen, enkel een bestaand recht dat in de tijd werd uitgebreid. De overeenkomst blijft in wezen dezelfde, ook al vereist ze nieuwe wilsovereenstemming.

Voorwaarden en aandachtspunten bij verlenging

Wie een verlenging overweegt, doet er goed aan om de volgende voorwaarden te respecteren:

• Tijdig optreden: de verlenging moet worden overeengekomen voor het oorspronkelijke vruchtgebruik eindigt.
• Maximumduur respecteren: de totale duurtijd mag nooit de wettelijke maximumgrens overschrijden (99 jaar voor rechtspersonen; levensduur van de titularis voor natuurlijke personen).
• Overeenstemming tussen partijen: beide partijen moeten hun akkoord geven via een rechtsgeldige overeenkomst.

Let op: een verlenging na het uitdoven van het oorspronkelijke vruchtgebruik kan juridisch niet meer gelden als verlenging, maar enkel als hernieuwing, wat andere gevolgen heeft, ook fiscaal.

Fiscale implicaties: geen verkooprecht

Met het arrest van 24 januari 2025 zet Cassatie een punt achter de fiscale onzekerheid. Wie een lopend vruchtgebruik tijdig verlengt, hoeft geen verkooprecht te betalen. Zelfs wanneer er een vergoeding verschuldigd is bij de verlenging, is er geen sprake van een overdracht in de zin van artikel 2.9.1.0.1 VCF. Er is enkel een wijziging van een bestaande rechtstoestand.

Een dergelijke verlengingsakte wordt voortaan enkel onderworpen aan het vast recht van 50 euro, zoals voorzien in artikel 11, lid 2 W.Reg.

Conclusie: duidelijkheid en opportuniteit

De hervorming van het goederenrecht in 2021 heeft de mogelijkheid tot verlenging van vruchtgebruik uitdrukkelijk erkend. Met het recente cassatiearrest is ook de fiscale kogel door de kerk: geen verkooprecht bij een correcte verlenging. Voor zowel particulieren als vennootschappen betekent dit een grotere rechtszekerheid en een opportuniteit in het kader van vermogensplanning.

Een doordachte en tijdige verlenging kan het verschil maken tussen efficiënt beheer van onroerend goed en fiscale verrassingen. Laat je dus goed adviseren en handel binnen de juiste juridische contouren.

Bij aternio begeleiden we cliënten waarbij we zorgen voor een juridisch sluitend kader én rekening houden met fiscale optimalisatie.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.