Tantièmes uitgelegd: winstuitkering of bezoldiging?

Tantièmes zijn een courante manier om bestuurders van Belgische vennootschappen te belonen. Ze laten toe dat bestuurders delen in de winst en vormen zo een aanvulling op hun vaste vergoeding.

Toch zijn de regels niet vrijblijvend. Zowel het vennootschapsrecht als de fiscaliteit leggen voorwaarden op aan de toekenning van tantièmes. In dit artikel zetten we de belangrijkste spelregels voor u op een rij.

Wat is een tantième?

Een tantième is een winstgerelateerde vergoeding die de algemene vergadering toekent aan een of meerdere bestuurders. Ze staat los van de vaste bestuursvergoeding en wordt enkel toegekend als de vennootschap winst heeft geboekt in het voorbije boekjaar.

In tegenstelling tot dividenden – die meestal pro rata worden verdeeld onder aandeelhouders volgens hun aandelenbezit – is een tantième individualiseerbaar: de aandeelhouders beslissen zélf welke bestuurder een tantième ontvangt en hoeveel.

Vennootschapsrechtelijk wordt de tantième beschouwd als een winstuitkering aan bestuurders (artikelen 5:142 en 5:143 WVV; Cass. 24 oktober 2013). Fiscaal kwalificeert zij als een bezoldiging van (artikel 195 WIB 92), en is zij in beginsel aftrekbaar voor de vennootschap en belastbaar bij de genieter (personen- of vennootschapsbelasting).

Wanneer mag een tantième worden toegekend?

Tantièmes kunnen slechts worden toegekend als er voldoende uitkeerbare winst beschikbaar is binnen de vennootschap. Dat geldt voor elke vennootschapsvorm, al zijn er voor de besloten vennootschap (BV) en de naamloze vennootschap (NV) specifieke regels.

Voor een geldige uitkering gelden eventuele statutaire bepalingen en de algemene regels van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV). De beslissing van de algemene vergadering over de toekenning van de tantième vormt in elk geval een eerste verplichte voorwaarde.

Daarnaast staan twee kernvoorwaarden centraal.

1. Uitkeerbare winst

De vennootschap moet beschikken over een positief resultaat na verwerking van de wettelijke en statutaire reserves. Enkel de winst die overblijft na deze verrichtingen, is uitkeerbaar en kan gebruikt worden voor het toekennen van tantièmes.

2. Specifieke regels - Uitkeringstest

De uitkering mag de financiële gezondheid van de vennootschap niet in gevaar brengen. Hoe deze toets gebeurt, hangt af van de vennootschapsvorm. 

Voor de BV geldt de dubbele uitkeringstest:

• Balans- of netto-actieftest: de uitkering mag het netto-actief niet onder het minimumkapitaal of het onbeschikbare eigen vermogen brengen.
• Liquiditeitstest: de vennootschap moet gedurende minstens twaalf maanden na de uitkering haar schulden kunnen blijven betalen.

Beide tests worden uitgevoerd door het bestuursorgaan, dat ook een schriftelijke motivering opstelt.

Voor de NV geldt enkel de balanstest. De uitkering mag niet tot gevolg hebben dat het netto-actief daalt onder het volstort en onbeschikbaar gedeelte van het kapitaal, de wettelijke reserve en de statutaire onbeschikbare reserves. Een liquiditeitstest is in de NV niet verplicht, al blijft voorzichtigheid aangewezen.

Boekhoudkundige verwerking

Tantièmes maken deel uit van de resultaatverwerking van de vennootschap. Ze worden toegekend na afsluiting van het boekjaar, tijdens de gewone algemene vergadering die beslist over de bestemming van de winst.

In de boekhouding worden tantièmes geboekt als een aanwending van het resultaat. Ze vormen dus geen boekhoudkundige bedrijfskosten tijdens het boekjaar, maar worden verwerkt als onderdeel van de winstbestemming. 

Een loutere provisie of interne boeking zonder geldige algemene vergadering volstaat niet. De kwalificatie als tantième vereist dus een formele, correcte besluitvorming en documentatie.

Fiscale verwerking - aftrekbaarheid bij de vennootschap

Hoewel tantièmes in de boekhouding geen klassieke kost zijn (zoals lonen of huur), zijn ze in principe fiscaal aftrekbaar (artikel 195, §1 WIB'92). De fiscus ziet ze namelijk als een vergoeding voor prestaties die de bestuurder heeft geleverd. De fiscale aftrek gebeurt in het boekjaar waarop de tantième betrekking heeft, ook al keurt de algemene vergadering ze pas later goed. 

Toch moet ook voldaan zijn aan de voorwaarden van artikel 49 WIB'92:

• de tantième dient om belastbare inkomsten te verkrijgen of te behouden; én
• er sprake is van werkelijke prestaties of aanwezigheid van een economische realiteit.
  

Dat betekent dat de fiscus verwacht dat er een logische link is tussen de uitgekeerde tantième en de prestaties die door de bestuurder geleverd zijn voor de vennootschap.

Daarnaast geldt artikel 344, § 1 WIB'92 als antimisbruikbepaling. Wanneer de fiscus oordeelt dat de tantième uitsluitend werd toegekend om belasting te ontwijken, kan zij deze weigeren zonder nog aan artikel 49 WIB'92 te toetsen.

Tantième aan natuurlijke persoon

Als de tantième wordt toegekend aan een natuurlijke persoon, is er zelden discussie. De fiscus aanvaardt doorgaans de aftrek, omdat het bedrag gewoon belast wordt bij de bestuurder in de personenbelasting.

Tantième aan bestuurdersvennootschap

Voor een bestuurdersvennootschap ligt dat gevoeliger. Op dat moment kijkt de fiscus kritischer.

Heeft de ontvangende vennootschap weinig of geen belastbare winst? Zijn er wel prestaties geleverd die de tantième verantwoorden? In zo’n gevallen moet de uitkerende vennootschap kunnen aantonen waarom de tantième verantwoord is – bijvoorbeeld op basis van prestaties of geleverde meerwaarde.

Tip: maak intern een motivatie op van de toegekende vergoeding, zeker bij verbonden vennootschappen.

Invloed op het verlaagd tarief

Tantièmes aan natuurlijke personen tellen ook mee voor het berekenen van de minimumbezoldiging die nodig is om het verlaagd tarief in de vennootschapsbelasting toe te passen.

Handig: via een tantième op het einde van het boekjaar kunt u de bezoldiging optrekken tot boven de drempel – en zo het verlaagd tarief veiligstellen.

Wat met de belastbaarheid bij de ontvanger?

Een natuurlijke persoon wordt op een tantième belast in de personenbelasting, als beroepsinkomen:

• onderworpen aan progressieve tarieven (vaak hoogste schijf),

• sociale bijdragen zijn verschuldigd,

• de vennootschap moet bedrijfsvoorheffing inhouden op het moment van betaalbaarstelling.

Interessant is dat de belasting bij de bestuurder pas verschuldigd is in het jaar van betaalbaarstelling, terwijl de vennootschap de kost reeds kan aftrekken in het voorgaande boekjaar. Dit levert alvast een tijdsvoordeel op.

Bij een bestuurdersvennootschap wordt het tantième als opbrengst opgenomen. Deze vennootschap moet een factuur uitreiken, meestal mét btw aan 21%.

Btw-behandeling van tantièmes

Het Hof van Justitie (C-355/06, Van der Steen) oordeelde dat een natuurlijke persoon-bestuurder geen btw-plichtige is ten aanzien van de vennootschap waarin hij bestuurder is. Tantièmes zijn dus niet onderworpen aan btw wanneer ze worden toegekend aan een natuurlijke persoon.

Bij een bestuurder-vennootschap is dat actueel anders, zij is namelijk btw-plichtig. Die moet zowel de periodieke bezoldiging als het tantième factureren met btw aan het normale tarief van 21%. De maatstaf van heffing is het bedrag exclusief btw van het toegekende tantième (beslissing E.T. 127.850 van 30 maart 2016).

Tantièmes zijn géén managementvergoedingen

Een tantième kan alleen worden toegekend aan bestuurders in de juridische zin van het woord. Wordt een vergoeding uitgekeerd aan een vennootschap die geen formeel bestuursmandaat heeft, dan is er geen sprake van een tantième, maar van een managementvergoeding.

Die wordt dan geboekt onder ‘diensten en diverse goederen’ en niet als een resultaatsbestemming.

Conclusie

Tantièmes zijn een flexibel instrument om bestuurders te verlonen op basis van winst. Ze zijn fiscaal aftrekbaar, kunnen bijdragen tot fiscale optimalisatie, en versterken het incentive-karakter van het bestuursmandaat.

Tegelijk gelden strikte voorwaarden op het vlak van vennootschapsrecht, fiscaliteit en bewijsvoering. De toekenning aan bestuurdersvennootschappen vereist extra voorzichtigheid, zowel bij de motivering als bij de fiscale aftrek. 

Vooraleer een tantième toe te kennen, is het aangewezen om het juridisch kader én de fiscale impact grondig te analyseren.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.