Van vriendenerfenis naar singlevermindering: successieplanning in een veranderende samenleving

Onze samenleving verandert razendsnel. De traditionele gezinsstructuur maakt steeds vaker plaats voor andere samenlevingsvormen. Tegelijk groeit ook het aantal mensen dat alleenstaand en kinderloos overlijdt.

Vlaanderen probeert in te spelen op deze evoluties met nieuwe fiscale regelingen. Zo werd, na de invoering van de zogenaamde “vriendenerfenis” in 2021, vanaf 1 januari 2026 de “singlevermindering” ingevoerd.

Wat houden deze regelingen in en wat kunnen ze betekenen voor uw testament en successieplanning? Een overzicht.

Vriendenerfenis: vernieuwend, maar met beperkt succes

Op 1 juli 2021 voerde Vlaanderen de vriendenerfenis in. Het doel was duidelijk: een deel van het vermogen nalaten aan een vriend of ver familielid tegen een gunsttarief in de erfbelasting.

Deze regeling speelde in op een maatschappelijke realiteit waarbij klassieke gezinsstructuren minder dominant zijn. Ze bood een fiscaal voordeel voor wie zijn vermogen buiten de traditionele familiekring wilde nalaten.

Beperkt fiscaal voordeel

In de praktijk bleef het effect echter beperkt. Het gunsttarief van 3% kon slechts worden toegepast op een nettoverkrijging tot maximaal 15.000 euro per erfgenaam. Bovendien werd het fiscale voordeel begrensd tot 3.300 euro per nalatenschap.

Voor grotere vermogens had deze regeling daardoor vaak een beperkte impact.

De Vlaamse wetgever heeft daarom beslist om de vriendenerfenis af te schaffen voor toekomstige nalatenschappen, met behoud van toepassing voor bestaande testamentaire regelingen onder bepaalde voorwaarden. Voor testamenten opgesteld vanaf 1 januari 2026 heeft de vriendenerfenis in principe geen fiscale uitwerking meer.

Een nieuw systeem: de singlevermindering

Vanaf 1 januari 2026 geldt de singlevermindering, met als doel nalatenschappen van alleenstaanden zonder afstammelingen fiscaal te verlichten.

Voorwaarden voor toepassing

Om van deze vermindering te kunnen genieten, moet de erflater op het moment van overlijden aan een aantal voorwaarden voldoen:

• er is geen partner op de dag van het openvallen van de nalatenschap (gehuwd, wettelijk samenwonend of duurzaam feitelijk samenwonend volgens de Vlaamse Codex Fiscaliteit);
• er zijn geen afstammelingen, noch personen die daarmee fiscaal worden gelijkgesteld.
  

Rol van het testament

De singlevermindering kan slechts worden toegepast wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan én de erflater in een niet-herroepen testament ondubbelzinnig één of meer natuurlijke personen heeft aangewezen die het voordeel mogen vragen.

Zonder deze uitdrukkelijke keuze blijven de gewone, hogere tarieven gewoon gelden.

Hoe werkt de singlevermindering concreet?

Waar de vriendenerfenis beperkt was tot 15.000 euro, kan de singlevermindering worden toegepast op een nettoverkrijging tot 100.000 euro per nalatenschap.

Het gunstregime werkt met volgende tarieven:

• 3% op de eerste 50.000 euro;

• 9% op de schijf tussen 50.000 en 100.000 euro.

Dit betekent een aanzienlijke uitbreiding ten opzichte van de vroegere regeling, zowel qua toepassingsgebied als qua fiscaal voordeel.

Wat betekent dit voor uw successieplanning?

Voor wie is dit relevant?

De overgang van de vriendenerfenis naar de singlevermindering illustreert hoe fiscale regels evolueren in functie van maatschappelijke veranderingen.

Voor alleenstaanden zonder kinderen kan deze nieuwe regeling een belangrijke opportuniteit bieden om vermogen fiscaal efficiënter over te dragen.

Belang van planning

Een doordachte successieplanning blijft daarbij essentieel. De concrete toepassing van de regels hangt immers af van de familiale situatie, de samenstelling van het vermogen en de wijze waarop de nalatenschap wordt georganiseerd.

Conclusie

Met de invoering van de singlevermindering zet Vlaanderen een verdere stap in de modernisering van de erfbelasting. Hoewel de vriendenerfenis slechts een beperkt succes kende, biedt de nieuwe regeling ruimere mogelijkheden voor alleenstaanden zonder afstammelingen.

De toepassing van de singlevermindering is echter niet automatisch. Zonder een niet-herroepen testament waarin één of meer natuurlijke personen ondubbelzinnig worden aangeduid, kan het verlaagde tarief niet worden gevraagd.

Wie zijn vermogen wil nalaten buiten de klassieke familiekring, doet er goed aan om tijdig na te gaan hoe deze regels concreet kunnen worden toegepast binnen zijn of haar successieplanning. 

aternio volgt de fiscale en juridische actualiteit op de voet en begeleidt u graag bij het uitwerken van een doordachte successieplanning,

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.