Punctuele erfovereenkomsten: wat zijn de mogelijkheden?
Zoals in een eerdere bijdrage reeds aangestipt geldt nog steeds een principieel verbod op erfovereenkomsten. De uitzonderingen op deze algemene regel moeten bijgevolg restrictief en limitatief worden geïnterpreteerd. Vanaf 1 september 2018 wordt de lijst van toegestane punctuele erfovereenkomsten aanzienlijk uitgebreid. Bovendien wordt nu de mogelijkheid geboden aan de erflater om een globale erfovereenkomst te sluiten met alle vermoedelijke erfgenamen in rechte lijn.
Met die uitzonderingen wil de wetgever in hoofdzaak tegemoet te komen aan de bezorgdheid van burgers om nu hun overlijden conflicten tussen erfgenamen te vermijden. In deze bijdrage belichten we in het bijzonder de nieuwe punctuele erfovereenkomsten.
Wat is een punctuele erfovereenkomst
Een punctuele erfovereenkomst is een overeenkomst hetzij tussen bepaalde familieleden, bijvoorbeeld wanneer niet met iedereen een akkoord kan worden gesloten, hetzij over een bepaalde specifieke situatie, zoals bijvoorbeeld de waarde van een geschonken goed.
Reeds toegestane erfovereenkomsten
Bekende klassieke voorbeelden van toegelaten erfovereenkomsten zijn, zonder exhaustief te willen zijn:
- bedingen in een testament of schenking waarin bepaald wordt dat de aan wettelijke terugkeer onderworpen goederen niet belast zullen zijn met het erfrechtelijk vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot van de begunstigde (art. 745 bis § 2 BW);
- toegelaten contractuele erfstellingen tussen een derde en de aanstaande echtgenoten of tussen (aanstaande) echtgenoten onderling (art. 1081 e.v. BW);
- bedingen in het huwelijkscontract in verband met reservataire erfrechten van echtgenoten in aanwezigheid van stiefkinderen, zgn. Valkeniersclausule (art. 1388, 2e lid BW);
- bedingen in het huwelijkscontract waarbij alle toekomstige goederen, ook deze bij erfenis verkregen, in het gemeenschappelijk vermogen zullen vallen (art. 1452 BW);
- statutaire bepalingen houdende beperking van de rechten van de erfgenaam van een overleden aandeelhouder (art. 42 W.Venn.);
- echtgenoten die bij onderlinge toestemming uit de echt scheiden een regeling treffen over hun wederzijdse erf- en reserveaanspraken, zo een van hen tijdens de procedure zou overlijden, zgn. EOT-regelingsakte (art. 1287 Ger.W.).
Nieuwe punctuele erfovereenkomsten
Net zoals de reeds bestaande toegestane erfovereenkomsten vinden we de nieuwe punctuele erfovereenkomsten verspreid terug op diverse plaatsen. Zo vinden we volgende nieuwigheden terug:
- wijzigen van bepaalde modaliteiten, i.e. vrijstelling van of onderwerping aan inbreng, van een eerdere schenking (art. 843/1, §§ 1 en 2 BW);
- de inbreng van een ouder voor een schenking gedaan aan diens kind, zgn. generatiesprong, in de nalatenschap van de schenker (art. 845, § 2 BW);
- de waarde van geschonken goederen vastklikken zodat discussies bij de vereffening en de verdeling van de nalatenschap worden vermeden (art. 858, § 5, lid 1 BW);
- de dag van de schenking bepalen als waarderingsmoment bij de inbreng van de geschonken goederen waarover de begiftigde niet het volledige meesterschap had vanaf de dag van de schenking (art. 858, § 5, lid 2 BW);
- eenzijdige verzaking door de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner van het recht op vruchtgebruik van de tijdens het huwelijk of samenwoning door de erflater met voorbehoud van vruchtgebruik geschonken goederen (art. 858bis, § 5 BW);
- reservataire erfgenamen kunnen op voorhand verzaken aan de vordering tot inkorting op een welbepaalde schenking (nieuw art. 918 BW);
- reservataire erfgenamen kunnen op voorhand verzaken aan de vordering tot inkorting ten aanzien van derde-verkrijgers onder kosteloze titel (art. 924, lid 4 BW).
Strenge geldigheidsvoorwaarden
Alle nieuwe toegestane punctuele erfovereenkomsten zijn onderworpen aan zware formaliteiten. Uitzondering wordt gemaakt voor de erfovereenkomsten inzake de modaliteiten van de schenking. De overeenkomst die de betreffende modaliteiten wijzigt moet enkel beantwoorden aan de geldigheidsvoorwaarden voor een schenking.
Opportuniteiten
Het is duidelijk dat het sluiten van een punctuele erfovereenkomst voor een aantal situaties opportuniteiten biedt.
Het schenken met generatiesprong wordt aangemoedigd nu de ouders van het begiftigde kleinkind zich ertoe kunnen engageren dat zij de schenking zullen toerekenen op hun erfdeel. Voor de grootouders geeft dit de garantie dat de beoogde generatiesprong na hun overlijden zal overeind blijven.
Het vastklikken van de waarde van de schenking kan buitengewoon nuttig zijn wanneer ouders vennootschapsaandelen willen schenken aan één bepaald kind. Hierdoor weet dit kind dat de broers of zussen de waarde van de vennootschap op het moment van de schenking niet meer zullen betwisten.
Reservataire erfgenamen kunnen verklaren dat ze ‘geen inkorting’ zullen vorderen op een welbepaalde schenking aan een broer of een zus. Dit kan interessant zijn wanneer de ouders meer willen schenken ten voordele van een zorgkind.
Meer info?
Raadpleeg de juristen bij aternio indien u meer informatie wenst over de punctuele erfovereenkomsten.
Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.
