Ik ben onderneming dus ik ben boekhoudplichtig
Het Wetboek van Economisch Recht (WER) onderwerpt heel wat personen, lichamen en organisaties aan boekhoudkundige verplichtingen. De term ‘boekhouding’ is een anachronisme, dat valt toch echt niet te ontkennen. Wie houdt er immers anno 2020 nog boeken? Accounting is nochtans een veel accurater en moderner begrip. Helaas, nostalgie viert nog steeds hoogtij op dit vlak.
Twee vragen stellen zich. Wie kwalificeert als ‘boekhoudplichtige onderneming’? Wanneer zijn de boekhoudkundige verplichtingen van het WER van toepassing?
Onderneming – natuurlijke persoon
Elke natuurlijke persoon die een zelfstandige beroepsactiviteit uitoefent in België is een boekhoudplichtige onderneming. Zelfstandig wil zeggen niet in dienstverband. Beroepsactiviteit impliceert dat er sprake is van duurzaamheid in de uitgeoefende activiteiten. Zo zijn alle vrije beroepers per definitie boekhoudplichtige ondernemingen.
Er zijn echter impliciete en expliciet uitzonderingen en zo vallen niet alle activiteiten van natuurlijke personen onder het ondernemingsbegrip.
Impliciet uitgesloten zijn natuurlijke personen die hun persoonlijk vermogen op een normale manier beheren. Dit is eveneens zo voor kleinschalige activiteiten in de deeleconomie die geen inkomen nastreven. In concreto gaat het over netwerken die vraag en aanbod bij elkaar brengen om onderbenutte goederen en diensten te delen.
Expliciet uitgesloten als boekhoudkundige onderneming zijn natuurlijke personen die een bestuursmandaat uitoefenen, een land- of tuinbouwbedrijf exploiteren of diensten leveren aan particulieren via een erkend elektronisch deelplatform voor zover het inkomen fiscaal niet aanmerkt als beroepsinkomen.
Onderneming – rechtspersoon
Alle Belgische rechtspersonen zijn in principe aan te merken als een onderneming met accounting verplichtingen.
Toch zijn er ook hier enkele uitzonderingen. Vooreerst zijn dit de publiekrechtelijke rechtspersonen die geen goederen of diensten aanbieden op een markt. Uitzondering ook voor ondernemingen die uitsluitend een land- of tuinbouwbedrijf exploiteren én die niet belast zijn in de vennootschapsbelasting. Verenigingen en stichtingen met een hoofdactiviteit die onderworpen is aan bijzondere regels voor hun boekhouding en jaarrekening. Deze regels moeten dan wel gelijkwaardig zijn aan deze van het WER. Bij gebrek aan een wettelijke of officiële lijst terzake gebeurt de beoordeling hiervan door het bestuur van de vereniging of stichting.
Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid
Organisaties die geen rechtspersoonlijkheid hebben en waarbij er geen uitkeringsoogmerk is, noch in rechte noch in feite aan leden of beslissingsnemers, worden niet aangemerkt als onderneming. Bijgevolg zijn zij ook geen boekhoudplichtige onderneming. Belgische vennootschappen zonder rechtspersoonlijkheid, denk maar aan de maatschap, zijn veronderstelt steeds een uitkeringsoogmerk te hebben. M.a.w. een maatschap, ook de stille en de tijdelijke, is een onderneming met accounting verplichtingen. Dus ook de maatschap die privépatrimonium (effecten, kunst, …) beheert.
Buitenlandse ondernemingen
Natuurlijke personen die uitsluitend in het buitenland zelfstandige beroepsactiviteiten uitoefenen zijn geen boekhoudplichtige onderneming onderworpen aan het WER. Organisaties met of zonder rechtspersoonlijkheid maar met één of meer bijkantoren in België zijn voor wat betreft deze bijkantoren wel onderworpen aan de boekhoudkundige verplichtingen van het WER.
Inwerkingtreding
Alle nieuwe ondernemingen die van start gegaan zijn na 1 november 2018 zijn onderworpen aan de accounting verplichtingen opgenomen in het WER. Voor de bestaande ondernemingen die voorheen geen boekhoudkundige verplichtingen hadden, gelden de accounting verplichtingen vanaf het eerste boekjaar dat aanvangt vanaf 1 mei 2019.
Voorbeelden
In een haar advies 2019/08 geeft de Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN) enkele voorbeelden.
Vrije beroepen, zoals advocaten en artsen, die hun activiteiten niet onder een vennootschapsvorm uitoefenen gelden de boekhoud- en inventarisverplichtingen vermeld in het WER vanaf 1 januari 2020.
Een maatschap opgericht op 15 december 2018 is reeds van bij haar aanvang onderworpen. Zij moet een boekhouding voeren. Voor een maatschap opgericht op 15 december 2000 en met een boekjaar gelijk aan het kalenderjaar, gelden de boekhoud- en inventarisverplichtingen vermeld in het WER vanaf 1 januari 2020.
Een ziekenhuis, onderworpen aan het KB betreffende de jaarrekening van ziekenhuizen, is geen boekhoudplichtige onderneming naar het WER.
Een ambtenaar die in bijberoep een zelfstandige beroepsactiviteit als schrijnwerker uitoefent is een boekhoudplichtige onderneming.
Inspiratie bij de CBN
Wie zich wil verdiepen in de materie kan terecht bij enkele recente adviezen van de CBN. O.a.
Boekhoudplichtige onderneming – CBN-advies 2019/09g
De boekhoudkundige en jaarrekeningrechtelijke verplichtingen van een beoefenaar van een vrij beroep – CBN-advies 2019/10
De vereenvoudigde boekhouding van een natuurlijke persoon, maatschap, vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap – CBN-advies 2019/11
Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.
