Gesplitste aankoop en inschrijving: wat denkt de Vlaamse fiscus?

Gesplitste aankopen en inschrijvingen zijn populaire technieken binnen de vermogensplanning. Daarbij wordt het eigendomsrecht over een goed gesplitst: één persoon krijgt het vruchtgebruik, een ander de blote eigendom.

Bij de aankoop van een onroerend goed noemen we dat een gesplitste aankoop. Gaat het om aandelen, effecten of geldbeleggingen, dan spreken we van een gesplitste inschrijving. Voor de leesbaarheid gebruiken we hier de overkoepelende term gesplitste verrichtingen. Wat denkt VLABEL ervan? Wanneer is er sprake van een fictief legaat en hoe men het vermoeden van bevoordeling kan weerleggen.

Wat houdt een gesplitste verrichting nu precies in?

Bij een gesplitste aankoop verwerven bijvoorbeeld ouders het vruchtgebruik van een woning, terwijl de kinderen de blote eigendom kopen.

Bij een gesplitste inschrijving gebeurt iets gelijkaardigs met roerende goederen zoals aandelen, effecten of beleggingen. Het vruchtgebruik wordt op naam van de ouders geplaatst, de blote eigendom op naam van de kinderen.

Zonder correct tegenbewijs beschouwt VLABEL dit als een bedekte bevoordeling. Op basis van artikel 2.7.1.0.7 VCF wordt het goed dan geacht volledig in de nalatenschap van de vruchtgebruiker aanwezig te zijn. Dat leidt tot erfbelasting op de volledige waarde, ten laste van de blote eigenaar.

Hoe kan het vermoeden van bevoordeling worden weerlegd?

Gesplitste aankoop

VLABEL aanvaardt het tegenbewijs als men kan aantonen dat de blote eigenaar zijn deel van de aankoop zelf heeft gefinancierd. Dat kan bijvoorbeeld via een voorafgaande en geregistreerde schenking waarop schenkbelasting werd betaald.

Ook als de vruchtgebruiker de prijs van de blote eigendom betaalt namens de blote eigenaar, kan dat aanvaard worden. Dan moet wel sprake zijn van een authentieke schenkingsakte vóór de betaling, waarin de gelden openlijk werden geschonken. De werkelijke overschrijving mag nog niet gebeurd zijn op het moment van de schenking. De betaling geldt dan als uitvoering van een eerdere schenking, niet als bevoordeling.

In geval van een openbare verkoop hoeft de schenking niet voorafgaand te zijn aan het verlijden van het proces-verbaal van toewijzing, maar moet zij wel gebeurd zijn vóór de effectieve betaling van de prijs (akte kwijting).

Gesplitste inschrijving

Bij gesplitste inschrijvingen van aandelen, effecten of geldbeleggingen gelden gelijkaardige regels, maar wordt ook een onderscheid gemaakt tussen materiële en juridische inschrijvingen.

Een materieel gesplitste inschrijving blijkt uit de administratieve documenten:

• ofwel uit het aandelenregister waarin het vruchtgebruik en de blote eigendom zijn vermeld;
• ofwel uit documenten van de financiële instelling waaruit blijkt wie welk zakelijk recht bezit op de effecten of rekeningen.

Een juridisch gesplitste inschrijving vloeit voort uit een voorafgaande titel, bijvoorbeeld een notariële schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. De latere inschrijving is dan slechts de uitvoering van deze eerdere rechtshandeling. Dit biedt een sterker tegenbewijs dan een louter materieel gesplitste inschrijving.

Zonder voorafgaande schenking of ander juridisch bewijs, blijft het vermoeden van bevoordeling overeind en is erfbelasting verschuldigd op de volle waarde.

Wat met maatschappen?

Bij gesplitste inschrijvingen via een maatschap maakt VLABEL een belangrijk onderscheid tussen de aard van de onderliggende activa:

• zijn dit aandelen, effecten of geldbeleggingen, dan geldt de fictiebepaling van artikel 2.7.1.0.7 VCF;
• zijn het andere activa (bv. kunstwerken), dan kunnen de aandelen van de maatschap zelf als effect worden beschouwd, en zo onder het toepassingsgebied van de bepaling vallen.

Belangrijk: een maatschap is fiscaal transparant. Een gesplitste inschrijving is enkel relevant als ze betrekking heeft op de onderliggende roerende goederen.

Hoe worden vruchten behandeld?

VLABEL illustreert haar standpunt aan de hand van een tabel met voorbeelden. De eerste drie gaan specifiek over de aanwending van de vruchten.

Verbruikte vruchten

De vruchtgebruiker ontvangt de vruchten (zoals huur of dividenden) en verbruikt ze. Het vermoeden van bevoordeling blijft bestaan, maar de belastbare grondslag kan verminderd worden via de "mildering" van artikel 2.7.3.2.11 VCF.

Wederbelegde vruchten

Worden de vruchten opnieuw belegd in een tweede gesplitste verrichting, dan geldt het vermoeden ook voor deze nieuwe verrichting.

Geschonken vruchten

Worden de vruchten door de vruchtgebruiker aan de blote eigenaar geschonken, dan kan ook artikel 2.7.1.0.5 VCF van toepassing zijn, als de schenking niet werd geregistreerd en binnen vijf jaar voor overlijden plaatsvond.

Niet-uitgekeerde vruchten en incorporatie

Ook niet-uitgekeerde vruchten zijn potentieel belastbaar. Wanneer ze worden ingehouden of toegevoegd aan het gesplitst ingeschreven kapitaal, ziet VLABEL dit als een nieuwe gesplitste inschrijving. Dat leidt mogelijk tot een bijkomende bedekte bevoordeling.

Bij rechtstreekse aanhouding van effecten (dus zonder maatschap) is het fiscale risico het grootst. Worden effecten aangehouden via een maatschap, en beslist de algemene vergadering om de vruchten te reserveren, dan kan dat worden beschouwd als een onrechtstreekse schenking. Die is belastbaar onder artikel 2.7.1.0.5 VCF indien ze gebeurt binnen de termijn van vijf jaar voor overlijden.

Praktische aandachtspunten

• Documenteer elke gesplitste verrichting nauwkeurig.
• Voorzie voorafgaande, geregistreerde schenkingen als bewijs dat de blote eigenaar over eigen middelen beschikte.
• Bij beleggingen: zorg voor effectieve uitkering van vruchten of voorzie in de schenkingsakte dat ook toekomstige incorporaties onder de schenking vallen.
• Wees voorzichtig met maatschappen: het transparante karakter biedt geen sluitende bescherming tegen erfbelasting.

Conclusie

Gesplitste verrichtingen, zowel aankopen als inschrijvingen, bieden opportuniteiten binnen vermogensplanning, maar houden ook fiscale risico’s in. VLABEL legt strengere klemtonen op bewijsvoering en timing. Enkel met een goed gedocumenteerde en vooraf geplande aanpak kan het vermoeden van bevoordeling weerlegd worden. Wie hier onvoldoende aandacht aan besteedt, riskeert erfbelasting op de volledige waarde van het goed. Zorgvuldigheid is dus essentieel.

aternio volgt de standpunten van VLABEL op de voet en vertaalt ze naar sluitende oplossingen binnen uw vermogensplanning.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.