Fiscale visitatie: fiscus mag toestemming niet vermoeden

Mag de fiscus zomaar binnen in de bedrijfslokalen? Wie mag toestemming geven? En wat gebeurt er met documenten die tijdens zo’n controle worden meegenomen?

Het Hof van Cassatie verduidelijkt opnieuw dat toestemming bij een fiscale visitatie essentieel blijft. De fiscus mag die toestemming niet zomaar vermoeden. Toch betekent een fout tijdens de controle niet automatisch dat alle verzamelde informatie uit het dossier verdwijnt.

Wat is een fiscale visitatie?

Een fiscale visitatie is een controle waarbij belastingambtenaren toegang vragen tot beroepslokalen. Denk aan kantoren, magazijnen, handelszaken of werkplaatsen.

Voor inkomstenbelastingen en btw beschikken fiscale ambtenaren over ruime onderzoeksbevoegdheden. Die bevoegdheden laten hen toe om boeken, stukken en gegevens te onderzoeken. Maar zij geven geen vrijgeleide om zich zonder geldige toestemming toegang te verschaffen tot bedrijfslokalen.

Het Hof van Cassatie bevestigt dat de toestemming van de belastingplichtige vooraf aanwezig moet zijn. Bovendien moet die toestemming blijven bestaan tijdens de controle.

Toestemming moet vooraf én blijvend zijn

In het arrest van 23 april 2026 herhaalt het Hof van Cassatie dat fiscale ambtenaren zich geen toegang tot bedrijfslokalen mogen verschaffen zonder voorafgaande toestemming van de belastingplichtige.

Die toestemming moet ook “blijvend” aanwezig zijn. Dat betekent dat de belastingplichtige zijn toestemming kan intrekken. Vanaf dat moment moeten de onderzoeksverrichtingen in principe stoppen.

Dat neemt niet weg dat een belastingplichtige een medewerkingsplicht heeft. Die plicht kan belangrijk zijn bij een fiscale controle. Maar de medewerkingsplicht betekent niet dat de fiscus toestemming zomaar mag veronderstellen.

Wie mag toestemming geven bij een vennootschap?

Bij een vennootschap moet de toestemming worden gegeven door een persoon die daartoe bevoegd is.

Volgens het Hof kan dat gaan om:

• het bevoegde orgaan van de vennootschap;
• een persoon met een volmacht;
• iemand van wie de ambtenaren redelijkerwijze mochten aannemen dat hij bevoegd was.
  

Dat laatste is vooral praktisch belangrijk. Bij een onaangekondigde controle zijn vaak werknemers, managers of interne boekhouders aanwezig. Zij kunnen niet altijd zomaar de vennootschap vertegenwoordigen.

De fiscus draagt de bewijslast. De administratie moet dus aantonen dat een bevoegde persoon, een gevolmachtigde of een persoon met schijnbare bevoegdheid vooraf toestemming gaf.

Vrije toegang is geen automatisch akkoord

De administratie verdedigde dat toestemming vermoed mocht worden wanneer belastingambtenaren met hun aanstellingsbewijs vrije toegang kregen tot de bedrijfslokalen.

Het Hof van Cassatie volgt die redenering niet. Het louter verlenen van toegang betekent niet automatisch dat de belastingplichtige rechtsgeldig en blijvend instemde met de fiscale visitatie.

Ook de medewerkingsplicht verandert dat niet. Volgens het Hof kan daaruit geen vermoeden van toestemming worden afgeleid. De bewijslast blijft bij de fiscale administratie. Dat is een belangrijke verduidelijking. “Binnenlaten” is niet hetzelfde als instemmen met elke onderzoeksdaad die daarna volgt.

Onregelmatig bewijs wordt niet altijd uitgesloten

Toch stopt de discussie daar niet. Wanneer een fiscale visitatie onregelmatig verloopt, kan het bewijs onrechtmatig verkregen zijn. Maar dat betekent niet automatisch dat het bewijs moet worden geweerd.

Daar speelt de zogenaamde Antigoonleer. Die houdt in dat onrechtmatig verkregen bewijs slechts in bepaalde gevallen wordt uitgesloten. Dat kan bijvoorbeeld wanneer de betrouwbaarheid van het bewijs is aangetast of wanneer het gebruik ervan strijdig is met het recht op een eerlijk proces.

De rechter maakt dus een concrete beoordeling. Hij kijkt onder meer naar de aard van de onregelmatigheid, de impact op de rechten van de belastingplichtige en de houding van de administratie.

Klasseermap meegenomen: rechter beoordeelt geval per geval

Dat blijkt ook uit het arrest van het Hof van Cassatie van 28 mei 2026, zoals aangeleverd in de bronnota.

In die zaak had de administratie tijdens een fiscale visitatie een klasseermap meegenomen tegen de zin van de belastingplichtige. Volgens de belastingplichtige moesten de gegevens uit die map uit het fiscaal dossier verdwijnen.

Het hof van beroep te Gent aanvaardde het bewijs toch. Het stelde vast dat de mappen wel zonder toestemming waren meegenomen, maar zonder expliciet verzet en zonder dwang of geweld.

Het Hof van Cassatie bevestigde dat onrechtmatig verkregen bewijs in fiscale zaken niet noodzakelijk moet worden geweerd. De rechter moet nagaan of het gebruik van dat bewijs verenigbaar blijft met de voorwaarden van de Antigoonleer.

Dat is een genuanceerde boodschap. Een onregelmatigheid kan gevolgen hebben, maar leidt niet automatisch tot bewijsuitsluiting.

Wat betekent dit voor ondernemingen?

Ondernemingen doen er goed aan vooraf te bepalen wie de fiscus mag ontvangen en wie toestemming mag geven bij een fiscale visitatie.

Bij een controle is het aangewezen om het aanstellingsbewijs van de ambtenaren te vragen. Noteer ook wie aanwezig is, wanneer de controle start en welke handelingen worden gesteld.

Als de onderneming niet instemt of haar toestemming intrekt, moet dat duidelijk en ondubbelzinnig gebeuren. Tegelijk blijft het belangrijk om correct en professioneel te reageren. Een fiscale controle vraagt om evenwicht tussen medewerking en rechtsbescherming.

Conclusie

Het Hof van Cassatie bevestigt dat toestemming bij een fiscale visitatie niet zomaar mag worden vermoed. De fiscus moet kunnen aantonen dat de belastingplichtige vooraf geldig heeft ingestemd. Bij vennootschappen moet die toestemming komen van een bevoegde persoon of van iemand die redelijkerwijze bevoegd leek.

Tegelijk wordt onrechtmatig verkregen bewijs niet automatisch uitgesloten. De rechter beoordeelt geval per geval of het bewijs nog mag worden gebruikt.

aternio volgt de fiscale en juridische actualiteit op de voet en helpt u graag om deze evoluties correct toe te passen binnen uw onderneming.

Volg aternio op LinkedIn voor meer finance, tax & legal nieuws.